K78: Kwalitatief onderzoek in de praktijk van de gezondheidszorg

Kwalitatieve onderzoeksmethoden worden de afgelopen jaren steeds vaker toegepast in de onderzoekspraktijk van de gezondheidszorg. Onderwerpen als de beleving van ziekte of de arts - patiënt communicatie lenen zich nu eenmaal beter om met kwalitatieve methoden onderzocht te worden. Ook in evaluatie onderzoek (van bijvoorbeeld interventies) wordt steeds meer gebruik gemaakt van kwalitatieve onderzoeksmethoden. De groeiende aandacht voor dit type onderzoek blijkt ook uit het toenemend aantal publicaties in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften zoals de BMJ en JAMA.

Datum:
[Vol] 20, 21 ,22, september, 30 november 2017 Kosten: € 1.025,-
13, 14, 15 juni , 23 november 2018 Kosten: € 1.040,-
Plaats:
Amsterdam
Coördinator:
Mw. dr. M.J. Westerman
Voertaal:
Nederlands
Werkvorm:
Interactieve colleges en werkgroepen
Toetsvorm:
Schriftelijk tentamen
Tentamendata:
Zie rooster bij 'Tentamens'
Aantal EC:
2
  • Inhoud
    Kwalitatieve onderzoeksmethoden worden de afgelopen jaren steeds vaker toegepast in de onderzoekspraktijk van de gezondheidszorg. Onderwerpen als de beleving van ziekte of de arts - patiënt communicatie lenen zich nu eenmaal beter om met kwalitatieve methoden onderzocht te worden. Ook in evaluatie onderzoek (van bijvoorbeeld interventies) wordt steeds meer gebruik gemaakt van kwalitatieve onderzoeksmethoden. De groeiende aandacht voor dit type onderzoek blijkt ook uit het toenemend aantal publicaties in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften zoals de BMJ en JAMA.

    De meest gebruikte methoden in kwalitatief onderzoek zijn het interview, de (participerende) observatie, focusgroepen en de document analyse. Naast een puur kwalitatief design zien we ook steeds vaker zogenaamde “mixed methods” designs waarin zowel kwalitatieve als kwantitatieve methoden worden gebruikt. Kwalitatief onderzoek wordt dan bijvoorbeeld ingezet (vooraf) ter voorbereiding van kwantitatief onderzoek zoals het ontwikkelen van een vragenlijst, of (achteraf) om kwantitatieve onderzoeksresultaten beter te begrijpen.

    Omdat kwalitatief onderzoek vaak “kleinschalig” van aard is (i.e. kleine aantallen respondenten) en de organisatie en uitvoering eenvoudig lijkt (bijvoorbeeld interviews houden) wordt er vaak snel en soms onvoldoende voorbereid van start gegaan. Vaak is men niet bekend met de complexiteit en de benodigde vaardigheden die dit type onderzoek vraagt van de onderzoeker. Voor ervaren kwantitatieve onderzoekers blijkt het in de praktijk soms knap lastig de “kwantitatieve bril” af te zetten. Dit omdat men onvoldoende vertrouwd is met de methoden en technieken en de wetenschapstheoretische uitgangspunten van kwalitatief onderzoek.

    De aangeboden cursus is een basiscursus voor mensen die geen of relatief weinig ervaring met kwalitatief onderzoek hebben. De cursus heeft als doel om kennis en inzicht te bieden in de beginselen van kwalitatief empirisch onderzoek en om vaardigheden te ontwikkelen bij de opzet en uitvoering daarvan. Naast het ontwerpen van het onderzoek (design) komen verschillende onderzoeksmethoden aanbod. Hierbij zal de rol van de onderzoeker ook worden besproken. Vaardigheden zoals een flexibele, kritische en open houding zijn belangrijk omdat men als onderzoeker zelf mede bepalend is voor de uitkomsten van het onderzoek. In kwalitatief onderzoek is men namelijk zelf het instrument waarmee de data worden verzameld.

    Er is specifiek aandacht voor het semigestructureerde interview als methode om gegevens te verzamelen. Studenten leren hoe ze zich kunnen voorbereiden o.a. door het leren maken van een interviewleidraad (de zgn interviewguide) en reflectie op de eigen interviewvaardigheden. Er wordt uitvoerig aandacht besteed aan het analyseren van kwalitatieve data. Tot slot is er ook aandacht voor de methodologische kwaliteit in kwalitatief onderzoek, en het rapporteren van kwalitatief onderzoek in een wetenschappelijk artikel.

  • Docenten


    Mw. dr. M.J. Westerman, cursuscoördinator
    Afdeling Gezondheidswetenschappen, Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen, VU Amsterdam

    Mw. prof. dr. T.A. Abma
    Afdeling Metamedica, VU medisch centrum Amsterdam

    Prof. dr. T.A. Abma is hoogleraar Participatie & Diversiteit en plaatsvervangend afdelingshoofd van de afdeling Metamedica/Medical Humanities van het VU medisch centrum te Amsterdam. Ze is een erkend leider op terrein van ervaringsdeskundigheid en patiëntparticipatie in zorg, beleid en onderzoek, en expert op gebied van kwalitatief onderzoek. In 2007 werd zij onderscheiden met de Crebolder Award voor de maatschappelijke relevantie van haar onderzoek.


    Mw. drs. J.Th.C.M de Kruif

    Afdeling Gezondheidswetenschappen, Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen, VU Amsterdam

  • Programma

    Dag 1
    College kwalitatief onderzoek, een inleiding o.a.
    - kenmerken van kwalitatief onderzoek
    - aard van de doel- en vraagstelling in kwalitatief onderzoek
    - keuze voor een bepaalde studiedesign
    - meest gebruikte methoden van dataverzameling (observatie, interview en focusgroep)
    - ie van de onderzoekspopulatie (o.a. purposive sampling)

    Werkgroep: Het opstellen van een onderzoeksvoorstel ahv casuïstiek

    College: Het semigestructureerde interview, de theorie: o.a.
    - verschillende typen interviews en de keuzes die gemaakt moeten worden
    - de rol en vaardigheden van de onderzoeker /interviewer
    - bekijken en bespreken van interviewfragmenten
    - de voorbereiding op het interview (maken van interviewguide en topiclijst, introducties op topics)
    - openingsvragen, doorvragen en het (her)formuleren van vragen
    - de verschillende soorten vragen
    - interviewersfouten en andere valkuilen.

    Werkgroep: Interviewvaardigheden oefenen in vorm van rollenspel.

    Dag 2
    College: Het analyseren van kwalitatieve gegevens, de theorie : o.a.
    - belang van goed opslaan van grote hoeveelheden data
    - belang van memo’s (o.a. methodologische en theoretische memo’s)
    - coderen en de verschillende fasen in het analyse proces
    - gebruik van computersoftware, voor en nadelen
    - vragen stellen aan de data
    - verschillende benadering in de analyse.

    Werkgroep: Oefenen met het maken van een interview-guide en uittesten

    College: Focusgroepen, de theorie
    - verschillende formats en de keuzes die gemaakt moeten worden
    - bekijken en bespreken van een focusgroep fragment
    - de voorbereiding, zoals werven van deelnemers, samenstellen van groepen, maken van draaiboek etc.
    - de rol van moderator, notulist etc.
    - interactief valkuilen benoemen aan de hand van samen bekijken van een filmpje

    Werkgroep: Het analyseren van een interviewtranscript (gerichte inhoudsanalyse)

    Dag 3
    Theorie & kwaliteit in kwalitatief onderzoek: o.a.
    - het gebruik van theorie en wetenschappelijke literatuur in de verschillende fasen van het onderzoek
    - het ontwikkelen van theorie door middel van onderzoek
    - hoe de kwaliteit in het onderzoek te bewaken
    - wat betekenen criteria als betrouwbaarheid, validiteit en generaliseerbaarheid
    - procedures om de kwaliteit te bewaken.

    Werkgroep: Het analyseren van data (open ahv Grounded Theory Approach)

    College: Het rapporteren van kwalitatief onderzoek: o.a.
    - eerst denken dan doen! De opzet van een artikel.
    - de methode paragraaf: onderdelen en eisen internationale tijdschriften, wo COREQ checklijst
    - verschillende manieren van rapporteren: contextueel/a contextueel; stem van respondenten; positionering van de onderzoeker in de tekst, etc.
    - omgaan met citaten in de tekst: in boxen, in tekst, ie
    - vertaling van citaten tbv internationale publicaties.

    Werkgroep: Beoordelen van publicatie ahv COREQ lijst

    Dag 4
    De vierde* dag van de cursus Kwalitatief onderzoek in de praktijk van de gezondheidszorg (K78) is vooral gericht op strategie ontwikkeling voor verdere analyse van de eigen kwalitatieve data en het ordenen van de kwalitatieve resultaten om de data in een wetenschappelijk artikel te presenteren. Door middel van gezamenlijk bespreken van ondervonden knelpunten en uitpluizen van de 'juiste' weg van analyse en rapporteren wordt ondersteuning gekregen op weg naar een helder wetenschappelijk artikel.

    Deelname aan deze cursusdag is mogelijk voor een ieder die de eerste drie dagen van de cursus Kwalitatief onderzoek in de praktijk van de gezondheidszorg (K78) in 2014 heeft gevolgd.

    Deelnemers die nog niet gestart zijn met eigen kwalitatief onderzoek worden gekoppeld aan deelnemers met een onderzoeksgebied dat aanspreekt of aansluit bij eventuele plannen om zelf onderzoek te gaan doen. Op deze wijze kan er optimaal samen gewerkt en nagedacht worden.

    Programma dag 4
    -Opfrissen theorie analyseren en rapporteren van kwalitatieve data
    Cursisten die eigen onderzoek inbrengen presenteren in het kort
    hun onderzoek en de ervaren knelpunten.

    - Per ingebracht onderzoek:
    - Gezamenlijk bespreken van de ervaren knelpunten
    - Zoeken naar de juiste aanpak bij de analyse.
    - Zoeken naar een adequate ordening van de Resultaten ten behoeve van de schriftelijke rapportage .

    *De vierde dag is facultatief en niet noodzakelijk voor deelname aan het tentamen van de Masteropleiding Epidemiologie of het verkrijgen van het certificaat van deelname aan de cursus Kwalitatief onderzoek in de praktijk van de gezondheidszorg (K78).

  • Leerdoelen

    1. De student is in staat om vanuit een gezondheidswetenschappelijk probleem een onderzoeksvraag te formuleren die zich leent voor een kwalitatieve onderzoeksmethode.
    2. De student kan vanuit de vraagstelling een onderbouwde keuze maken voor een onderzoeksdesign.
    3. De student kan de essentiële kenmerken van kwalitatief onderzoek benoemen en herkennen.
    4. De student kan de sterke en zwakke punten benoemen van de meest gebruikte kwalitatieve methoden (observatie, interview en focusgroep) en weet voor welke doeleinden ze toegepast kunnen worden.
    5. De student weet hoe hij literatuur en/of theorie kan inzetten bij kwalitatief onderzoek.
    6. De student herkent de valkuilen in kwalitatief onderzoek en weet hoe hij deze kan vermijden.
    7. De student kan de kwaliteitscriteria van betrouwbaarheid, validiteit en generaliseerbaarheid definiëren en interpreteren binnen kwalitatief onderzoek.
    8. De student heeft ervaring opgedaan met de voorbereiding en uitvoering van een semigestructureerd interview.
    9. De student kan uitleggen wat de principes van kwalitatieve data analyse zijn, zoals o.a. het uiteenrafelen van de data (open coderen), het structureren en benoemen van begrippen (axiaal coderen) en het toetsen van relaties (selectief coderen).
    10. De student heeft ervaring opgedaan met analyseren en interpreteren van kwalitatieve data (transcripten van interview).
    11. De student weet hoe een kwalitatief onderzoek op kwaliteit te beoordelen.
    12. De student herkent verschillen in de rapportage van kwantitatieve en kwalitatieve data en is in staat valkuilen bij het opzetten van kwalitatief artikel te vermijden.

  • Doelgroep en ingangseisen

    Doelgroep

    Het betreft een basiscursus die voor een breed publiek toegankelijk is, waaronder gezondheidsprofessionals en PhD studenten in de gezondheidszorg.
    De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over het doen van kwalitatief onderzoek, bijvoorbeeld omdat men beter een kwalitatief onderzoeksvoorstel of artikel wil kunnen beoordelen, omdat men zelf al met een kwalitatief onderzoek begonnen is of wil gaan opstarten. Hoe kwalitatief onderzoek het beste aangepakt kan worden, dus de praktijk, staat centraal.

    Ingangseisen

    Er zijn geen specifieke ingangseisen voor deze cursus.

  • Cursusmateriaal en literatuur

    Cursusmateriaal

    De cursisten ontvangen op de eerste cursusdag een reader met relevante literatuur en hand-outs van de lezingen. Tevens wordt een bibliografisch overzicht met aanbevolen facultatieve literatuur verstrekt voor degenen die zich verder willen verdiepen in bepaalde onderwerpen.

    Literatuur

    Qualitative methods for health research / Judith Green and Nicki Thorogood. - Third edition. - Los Angeles : SAGE, 2014. ISBN 9781446253090


  • Afsluiting, beoordeling en EC's

    Een verklaring van deelname wordt afgegeven indien de cursus in zijn geheel gevolgd is. In bijzondere gevallen kan de cursuscoördinator, na voorafgaand overleg en bij een geldige reden, besluiten bij geringe afwezigheid (max. 20%) toch een certificaat uit te reiken.

    Deelnemers die deze cursus volgen als onderdeel van de Masteropleiding Epidemiologie ronden de cursus altijd af met een tentamen.
    Deelnemers die deze cursus als een afzonderlijke cursus volgen kunnen facultatief de cursus afsluiten met een tentamen.
    Alleen wanneer het tentamen met een voldoende resultaat wordt afgesloten ontvangt u een tentamenverklaring met daarop de studiepunten (EC’s)

    Voor deelname aan het tentamen moet zich men altijd aanmelden.
    Zie voor informatie en aanmelding: Tentamens

    Het tentamen zal gaan over de stof die op de eerste drie dagen van de cursus is aangeboden.

    De verklaring van deelname wordt ook op basis van de aanwezigheid op de eerste drie dagen uitgereikt.

  • Accreditatie

    Deze cursus is geaccrediteerd voor:

    • Cluster 1: huisartsen, specialisten ouderengeneeskunde, artsen verstandelijk gehandicapten
    • Cluster 2: medisch specialisten
    • Cluster 3: sociaal geneeskundigen, bedrijfsartsen, verzekeringsartsen, artsen maatschappij en gezondheid.

    De cursus 'Kwalitatief onderzoek in de praktijk van de gezondheidszorg' (K78) is geaccrediteerd voor 15 uren.
    Om in aanmerking te komen voor de accreditatie-uren van deze cursus dient u de de eerste drie dagen van de cursus aanwezig te zijn geweest.

Als u doorsurft op deze website, gaat u akkoord met de plaatsing van cookies. Meer informatie Deze melding verbergen
U maakt gebruik van een verouderde browser, voor optimaal gebruik raden wij aan om uw browser te updaten.